Mədə xərçəngi mədənin selikli qişasında başlayan və zamanla ətraf toxumalara yayıla bilən ciddi onkoloji xəstəlikdir. Xəstəliyin erkən mərhələlərində əlamətlər bəzən zəif və qeyri-spesifik olduğundan diaqnoz gecikə bilər. Buna görə uzun müddət davam edən həzm sistemi şikayətlərinə laqeyd yanaşmamaq və vaxtında həkim müayinəsindən keçmək vacibdir.
Ümumi cərrah Uzman doktor Nihad Nəzərzadə mədə xərçənginin diaqnostikası və cərrahi müalicəsində xəstənin vəziyyətinə uyğun fərdi yanaşmanın əhəmiyyətini vurğulayır
Mədə xərçəngi nədir?
Mədə xərçəngi mədənin hüceyrələrinin nəzarətsiz şəkildə çoxalması nəticəsində yaranan bədxassəli şişdir. Ən çox rast gəlinən növü adenokarsinomadır. Xəstəlik mədənin müxtəlif nahiyələrində inkişaf edə bilər və yerləşməsindən, ölçüsündən və yayılma dərəcəsindən asılı olaraq müalicə yanaşması dəyişə bilər.
Mədə xərçənginin gedişində limfa düyünləri və digər orqanlar da prosesə cəlb oluna bilər. Bu səbəbdən xəstəliyin hansı mərhələdə aşkar edilməsi müalicənin planlaşdırılmasında mühüm rol oynayır.
Mədə xərçənginin əsas əlamətləri hansılardır?
Erkən mərhələdə mədə xərçəngi heç bir ciddi şikayət yaratmaya bilər. Sonrakı mərhələlərdə isə aşağıdakı əlamətlər müşahidə oluna bilər:
- Davamlı və ya təkrarlanan mədə ağrısı
- İştahanın azalması
- Sürətli doyma hissi
- Səbəbsiz çəki itkisi
- Ürəkbulanma və qusma
- Udma zamanı çətinlik və ya narahatlıq
- Şişkinlik və həzmsizlik
- Halsızlıq və qanazlığı
- Qanlı qusma və ya qara rəngli nəcis
Bu əlamətlər yalnız mədə xərçənginə xas deyil və müxtəlif mədə-bağırsaq xəstəliklərində də meydana çıxa bilər. Lakin xüsusilə şikayətlər davamlıdırsa və ya getdikcə artırsa, həkim müayinəsi vacibdir.
Mədə xərçənginin risk faktorları hansılardır?
Mədə xərçənginin yaranmasında bir neçə amil rol oynaya bilər. Əsas risk faktorlarına Helicobacter pylori infeksiyası, ailədə mədə xərçəngi tarixçəsinin olması, bəzi genetik sindromlar, siqaret istifadəsi, duzlu və hisə verilmiş qidaların yüksək miqdarda qəbulu, xroniki qastrit və bəzi mədə xəstəlikləri daxildir.
Risk faktorunun mövcudluğu mütləq xərçəng yaranacağı anlamına gəlmir. Eyni zamanda risk faktoru olmayan şəxslərdə də xəstəlik inkişaf edə bilər. Buna görə davamlı həzm sistemi şikayətlərinin səbəbini müəyyənləşdirmək üçün həkimə müraciət etmək önəmlidir.
Mədə xərçəngi necə diaqnoz edilir?
Mədə xərçəngindən şübhələnildikdə həkim xəstənin şikayətlərini və tibbi tarixçəsini qiymətləndirir. Diaqnostik prosesdə əsas müayinələrdən biri qastroskopiyadır. Bu müayinə zamanı mədənin daxili səthi birbaşa qiymətləndirilir və şübhəli sahələrdən biopsiya götürülə bilər.
Biopsiya nəticəsi xərçəng hüceyrələrinin olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edir. Diaqnoz təsdiqləndikdə xəstəliyin yayılma dərəcəsini qiymətləndirmək üçün kompüter tomoqrafiyası (KT), bəzi hallarda digər görüntüləmə və laborator müayinələrindən istifadə edilə bilər.
Dəqiq mərhələləndirmə müalicə planının hazırlanması üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Mədə xərçənginin müalicəsi necə aparılır?
Müalicə xəstəliyin mərhələsindən, şişin yerləşməsindən, ümumi sağlamlıq vəziyyətindən və digər tibbi göstəricilərdən asılı olaraq fərdi şəkildə planlaşdırılır.
Erkən mərhələdə aşkarlanan bəzi şişlər üçün endoskopik müalicə mümkün ola bilər. Daha geniş yayılmış, lakin əməliyyatla müalicə edilə bilən hallarda mədənin bir hissəsinin və ya bütün mədənin çıxarılması — qastrektomiya — tətbiq edilə bilər. Əməliyyat zamanı uyğun limfa düyünlərinin də çıxarılması müalicənin mühüm hissəsi ola bilər.
Bəzi xəstələrdə cərrahi müalicədən əvvəl və ya sonra kimyaterapiya və digər onkoloji müalicələr tətbiq olunur. Müalicə strategiyası multidissiplinar komanda tərəfindən müəyyənləşdirilə bilər.
Mədə xərçənginin müalicəsində erkən diaqnostika mühüm əhəmiyyət daşıyır. Uzun müddət davam edən mədə ağrısı, iştahasızlıq, çəki itkisi, tez doyma və digər davamlı şikayətləriniz varsa, mütləq həkimə müraciət edin. Müayinənin nəticələrinə əsasən sizin üçün uyğun diaqnostika və müalicə planı müəyyən edilə bilər.