Qaraciyərdə aşkar edilən hər şiş eyni xüsusiyyətə malik deyil. Şişin xoşxassəli və ya bədxassəli olması, ölçüsü, yerləşməsi, qaraciyərin hansı hissəsində yerləşməsi və xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti müalicə seçiminə təsir edən əsas amillərdəndir. Bəzi qaraciyər şişlərində cərrahi müdaxilə əsas müalicə üsullarından biri ola bilər.
Uzman doktor Nihad Nəzərzadə, ümumi cərrah olaraq qaraciyər xəstəliklərində cərrahi müalicənin imkanlarının qiymətləndirilməsində pasiyentin vəziyyətinin kompleks dəyərləndirilməsinin vacibliyini vurğulayır.
Qaraciyər şişi nədir?
Qaraciyər şişləri xoşxassəli və bədxassəli olmaqla müxtəlif növlərə bölünür. Xoşxassəli şişlərə hemangioma, hepatosellulyar adenoma və digər törəmələr aid edilə bilər. Bədxassəli şişlər isə qaraciyərin öz toxumasından yaranan ilkin qaraciyər xərçəngi və digər orqanlardan qaraciyərə yayılan metastatik şişlər şəklində ola bilər.
Müalicə üsulu yalnız şişin adından asılı deyil. Diaqnoz qoyulduqdan sonra şişin xüsusiyyətləri və qaraciyərin funksional vəziyyəti ətraflı qiymətləndirilməlidir.
Qaraciyər şişlərində əməliyyat hansı hallarda mümkündür?
Cərrahi müalicənin mümkün olub-olmaması hər pasiyent üçün fərdi şəkildə müəyyən edilir. Ümumilikdə aşağıdakı amillər nəzərə alınır:
1. Şişin qaraciyərdə yerləşməsi
Şişin qaraciyərin hansı nahiyəsində yerləşməsi əməliyyatın mümkünlüyünün qiymətləndirilməsində mühüm rol oynayır. Əgər şiş sağlam qaraciyər toxumasını qorumaqla təhlükəsiz şəkildə çıxarıla bilirsə, cərrahi müalicə nəzərdən keçirilə bilər.
2. Şişin ölçüsü və sayı
Tək və məhdud sayda olan bəzi qaraciyər şişlərində cərrahi müdaxilə mümkün ola bilər. Lakin yalnız şişin ölçüsünə baxaraq əməliyyat qərarı vermək düzgün deyil. Şişlərin sayı, yerləşməsi və ətraf damarlarla münasibəti də qiymətləndirilməlidir.
3. Qaraciyərin funksional vəziyyəti
Əməliyyat qərarında qaraciyərin nə qədər sağlam toxumaya malik olduğu mühüm əhəmiyyət daşıyır. Xüsusilə qaraciyər sirrozu və digər xroniki qaraciyər xəstəlikləri olan pasiyentlərdə əməliyyatın mümkünlüyü və həcmi daha diqqətlə qiymətləndirilməlidir.
4. Böyük damarlarla münasibət
Qaraciyər şişinin əsas damar strukturlarına yaxınlığı və ya onların tutulması cərrahi yanaşmaya təsir edə bilər. Bu səbəbdən əməliyyatdan əvvəl görüntüləmə müayinələri ilə şişin damarlarla anatomik münasibəti dəqiq müəyyənləşdirilir.
5. Xəstənin ümumi sağlamlıq vəziyyəti
Pasiyentin yaşı, yanaşı xəstəlikləri, ürək və ağciyər funksiyaları, qan analizləri və əməliyyata ümumi uyğunluğu da nəzərə alınır.
Qaraciyər əməliyyatından əvvəl hansı müayinələr aparılır?
Cərrahi müalicə planlaşdırılmadan əvvəl həkim tərəfindən ətraflı müayinə aparılır. Vəziyyətdən asılı olaraq:
- qaraciyərin USM müayinəsi;
- kompüter tomoqrafiyası (KT);
- maqnit-rezonans tomoqrafiyası (MRT);
- qan analizləri və qaraciyər funksional göstəriciləri;
- şiş markerləri;
- digər zəruri müayinələr
təyin oluna bilər. Bu müayinələrin məqsədi şişin ölçüsünü, sayını, yerləşməsini, ətraf strukturlarla əlaqəsini və qaraciyərin funksional vəziyyətini qiymətləndirməkdir.
Qaraciyər şişlərində hansı cərrahi əməliyyatlar aparıla bilər?
Şişin yerləşməsindən və qaraciyərin vəziyyətindən asılı olaraq müxtəlif cərrahi yanaşmalardan istifadə edilə bilər. Bunlardan biri qaraciyər rezeksiyasıdır. Bu əməliyyat zamanı şişlə birlikdə qaraciyərin müəyyən hissəsi çıxarılır.
Bəzi hallarda daha məhdud həcmli rezeksiya kifayət edə bilər, digər hallarda isə qaraciyərin daha böyük hissəsinin çıxarılması tələb oluna bilər.
Əməliyyatın açıq və ya minimal invaziv üsulla aparılması isə konkret klinik vəziyyətdən, şişin yerləşməsindən və cərrahın qiymətləndirməsindən asılıdır.
Hər qaraciyər şişi əməliyyat olunmalıdırmı?
Xeyr. Qaraciyərdə aşkarlanan hər törəməyə görə əməliyyat tələb olunmur.
Bəzi xoşxassəli şişlər yalnız müşahidə altında saxlanıla bilər. Digər hallarda isə şişin ölçüsü, böyüməsi, simptomlara səbəb olması və ya bədxassəli proses ehtimalı müalicə qərarına təsir edə bilər.
Bədxassəli şişlərdə isə cərrahi müalicənin mümkünlüyü xəstəliyin mərhələsi və digər klinik göstəricilər əsasında müəyyən edilir.
Qaraciyər şişinin metastaz olması əməliyyata maneədirmi?
Qaraciyərdə aşkarlanan şiş başqa orqandakı xərçəngin metastazı da ola bilər. Belə vəziyyətlərdə müalicə planı ilkin xərçəngin növü, metastazların sayı və yerləşməsi, digər orqanlarda xəstəliyin olub-olmaması və pasiyentin ümumi vəziyyəti nəzərə alınmaqla müəyyən edilir.
Bəzi seçilmiş hallarda qaraciyər metastazlarına da cərrahi müdaxilə mümkün ola bilər. Buna görə “qaraciyərdə metastaz var” ifadəsi avtomatik olaraq əməliyyatın mümkün olmadığını göstərmir.
Qaraciyər şişində əməliyyat qərarı necə verilir?
Qaraciyər şişlərində müalicə qərarı fərdi yanaşma tələb edir. Bunun üçün görüntüləmə müayinələri, laborator nəticələr, qaraciyərin funksiyası və şişin xüsusiyyətləri birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Uzman doktor Nihad Nəzərzadə tərəfindən aparılan konsultasiya zamanı pasiyentin klinik vəziyyəti və mövcud müayinələrinin nəticələri əsasında cərrahi müalicənin mümkünlüyü qiymətləndirilə bilər.
Əgər sizdə qaraciyərdə şiş və ya törəmə aşkarlanıbsa, əməliyyat qərarını yalnız şişin ölçüsünə əsasən vermək olmaz. Dəqiq diaqnoz və fərdi müalicə planı üçün ümumi cərrah tərəfindən ətraflı qiymətləndirmə vacibdir.
