Mədə xərçəngi diaqnozu qoyulduqda xəstəliyin hansı mərhələdə olduğunu müəyyənləşdirmək müalicənin düzgün planlaşdırılması üçün vacibdir. Bu zaman şişin mədə divarına nə qədər yayıldığı, uzaq orqanlara metastaz verib-vermədiyi və limfa düyünlərinin neçə faizinin deyil, neçəsinin xərçəng hüceyrələri ilə zədələndiyi diqqətlə qiymətləndirilir.
Bəs mədə xərçəngində limfa düyünlərinin sayı nə üçün önəmlidir? Əməliyyat zamanı neçə limfa düyününün çıxarılması və onların neçəsində xərçəng hüceyrələrinin aşkarlanması xəstəliyin mərhələsinə, proqnozun qiymətləndirilməsinə və əməliyyatdan sonrakı müalicə qərarlarına necə təsir edir?
Bu məqalədə həmin sualları aydın şəkildə izah edirik.
Limfa düyünləri nədir və mədə xərçəngində hansı rolu oynayır?
Limfa düyünləri immun sisteminin bir hissəsidir. Onlar limfa mayesini süzür və orqanizmin infeksiyalara qarşı müdafiəsində iştirak edirlər. Mədə ətrafında və qarın boşluğunda yerləşən regional limfa düyünləri mədədən gələn limfa mayesinin axınında mühüm rol oynayır.
Mədə xərçəngi inkişaf etdikdə şiş hüceyrələri limfa damarları vasitəsilə yaxınlıqdakı limfa düyünlərinə yayıla bilər. Bu hal limfa düyünü metastazı adlanır.
Limfa düyünlərində metastazın aşkarlanması xəstəliyin yayılma dərəcəsi haqqında mühüm məlumat verir. Lakin limfa düyünlərində xərçəng hüceyrələrinin olmaması da xəstəliyin tamamilə aradan qalxdığını göstərmir. Qiymətləndirmə digər müayinə nəticələri ilə birlikdə aparılmalıdır.
Mədə xərçəngində limfa düyünlərinin sayı niyə vacibdir?
Limfa düyünlərinin sayı əsasən üç səbəbə görə əhəmiyyət daşıyır.
1. Xərçəngin mərhələsini daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün
Mədə xərçənginin mərhələləndirilməsində TNM sistemi istifadə olunur:
- T (Tumor) – şişin mədə divarına və ətraf toxumalara yayılma dərəcəsi.
- N (Nodes) – regional limfa düyünlərinin xərçəng hüceyrələri ilə zədələnməsi.
- M (Metastasis) – uzaq orqanlara və toxumalara metastazın olub-olmaması.
Regional limfa düyünlərində metastazların sayı artdıqca N kateqoriyası da yüksələ bilər. Bu kateqoriya şişin mədə divarına nüfuzetmə dərinliyi və uzaq metastazların vəziyyəti ilə birlikdə ümumi mərhələnin müəyyənləşdirilməsində istifadə olunur.
Məsələn, geniş istifadə edilən AJCC/UICC TNM təsnifatının 8-ci nəşrinə əsasən:
- N0: regional limfa düyünlərində metastaz yoxdur.
- N1: 1–2 regional limfa düyünündə metastaz var.
- N2: 3–6 regional limfa düyünündə metastaz var.
- N3a: 7–15 regional limfa düyünündə metastaz var.
- N3b: 16 və ya daha çox regional limfa düyünündə metastaz var.
Bu bölgü yalnız regional limfa düyünlərindəki metastazların sayını göstərir. Xəstəliyin ümumi mərhələsi təkcə bu göstəriciyə əsasən müəyyən edilmir.
2. Xəstəliyin proqnozunu qiymətləndirmək üçün
Mədə xərçəngində limfa düyünlərində metastazın olması və metastazlı düyünlərin sayı xəstəliyin proqnozuna təsir edən mühüm amillərdəndir.
Ümumiyyətlə, metastaz aşkar edilən regional limfa düyünlərinin sayı artdıqca xəstəliyin təkrarlanma riski və proqnozla bağlı narahatlıq arta bilər. Bununla belə, hər bir pasiyentin vəziyyəti fərqlidir.
Proqnoz qiymətləndirilərkən aşağıdakı amillər də nəzərə alınır:
- Şişin ölçüsü və mədə divarına nüfuzetmə dərinliyi.
- Şişin histoloji tipi və digər patoloji xüsusiyyətləri.
- Cərrahi sərhədlərdə şiş hüceyrələrinin olub-olmaması.
- Uzaq metastazların mövcudluğu.
- Əməliyyatdan əvvəl aparılmış kimyaterapiya və müalicəyə cavab.
- Pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti.
Buna görə də limfa düyünlərinin sayı xəstəliyin gedişini qiymətləndirmək üçün mühüm göstərici olsa da, fərdi nəticəni təkbaşına müəyyən etmir.
3. Əməliyyatdan sonrakı müalicəni planlaşdırmaq üçün
Mədə xərçəngində cərrahi müalicənin əsas məqsədlərindən biri şişin mümkün qədər tam çıxarılması və uyğun hallarda regional limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsidir.
Əməliyyatdan sonra patoloji müayinə nəticələri əsasında xəstəliyin mərhələsi müəyyənləşdirilir. Bu nəticələr əlavə kimyaterapiyanın və ya digər müalicə üsullarının lazım olub-olmadığı barədə qərar qəbul edilərkən nəzərə alınır.
Məsələn, regional limfa düyünlərində metastazların aşkarlanması əməliyyatdan sonrakı sistemli müalicənin nəzərdən keçirilməsi üçün əhəmiyyətli məlumatdır. Lakin əlavə müalicənin seçimi yalnız limfa düyünlərinin sayından asılı deyil; şişin mərhələsi, əvvəlki müalicə və pasiyentin vəziyyəti də nəzərə alınır.
Mədə xərçəngi əməliyyatında neçə limfa düyünü çıxarılmalıdır?
Bu sualın cavabında iki fərqli göstəricini ayırmaq vacibdir:
- Əməliyyat zamanı çıxarılan və patoloji müayinəyə göndərilən limfa düyünlərinin ümumi sayı.
- Həmin limfa düyünlərindən neçəsində xərçəng hüceyrələrinin aşkarlanması.
Bu rəqəmlər eyni məna daşımır.
Mədə xərçənginin cərrahi müalicəsində geniş istifadə edilən TNM mərhələləndirmə sisteminə əsasən, ən azı 16 regional limfa düyününün patoloji müayinədən keçirilməsi düzgün mərhələləndirmə üçün qəbul edilmiş mühüm meyardır. Bəzi hallarda daha çox limfa düyününün qiymətləndirilməsi faydalı ola bilər.
Lakin bu, hər bir pasiyentdə mütləq eyni sayda limfa düyününün çıxarılmalı olduğu demək deyil. Əməliyyatın həcmi şişin yerləşməsindən, xəstəliyin mərhələsindən, əvvəlki müalicədən və cərrahi vəziyyətdən asılı olaraq müəyyən edilir.
Əsas məqsəd sadəcə çoxlu sayda limfa düyünü çıxarmaq deyil, onkoloji prinsiplərə uyğun əməliyyat aparmaq və xəstəliyi dəqiq mərhələləndirməkdir.
Əməliyyatdan sonra limfa düyünlərinin sayı az olarsa, bu nə deməkdir?
Patoloji müayinə hesabatında gözləniləndən az sayda limfa düyününün göstərilməsi pasiyentlərdə narahatlıq yarada bilər.
Belə vəziyyət müxtəlif səbəblərlə əlaqəli ola bilər:
- Əməliyyatın növü və çıxarılan toxumaların həcmi.
- Əməliyyatdan əvvəl aparılmış kimyaterapiyanın təsiri.
- Limfa düyünlərinin fərdi anatomik xüsusiyyətləri.
- Patoloji materialın işlənməsi və müayinə üsulları.
Limfa düyünlərinin sayı az olduqda xərçəng hüceyrələri ilə zədələnmiş düyünlərin bir hissəsinin aşkarlanmaması ehtimalı yarana bilər. Bu isə xəstəliyin mərhələsinin olduğundan daha aşağı qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.
Bununla belə, az sayda limfa düyününün müayinə olunması avtomatik olaraq əməliyyatın uğursuz olması demək deyil. Nəticə əməliyyatın xüsusiyyətləri və digər patoloji məlumatlarla birlikdə qiymətləndirilməlidir.
Zərurət yarandıqda müalicə həkimi patoloji hesabatın yenidən nəzərdən keçirilməsini və əlavə qiymətləndirməni tövsiyə edə bilər.
Limfa düyünlərinin hamısında metastaz olmasa, xəstəlik sağala bilərmi?
Bəli. Mədə xərçəngində limfa düyünlərində metastazın olmaması müsbət proqnostik göstəricidir. Xüsusilə xəstəlik erkən mərhələdə aşkarlanıbsa və şiş tam çıxarılıbsa, müalicənin uğurlu olması ehtimalı daha yüksək ola bilər.
Ancaq limfa düyünlərinin mənfi olması xəstəliyin təkrarlanmayacağına zəmanət vermir. Eyni zamanda, limfa düyünlərində metastazın aşkarlanması da sağalmanın mümkün olmadığı mənasına gəlmir.
Bir çox halda limfa düyünlərində metastaz olsa belə, uyğun cərrahi və əlavə müalicə ilə xəstəliyə nəzarət etmək və uzunmüddətli nəticələri yaxşılaşdırmaq mümkün ola bilər.
Ən düzgün yanaşma hər bir pasiyentin nəticələrini fərdi qaydada qiymətləndirməkdir.