Süd vəzi xərçəngi qadınlarda ən çox rast gəlinən onkoloji xəstəliklərdən biridir. Erkən diaqnoz və düzgün müalicə planı xəstəliyin müalicəsində mühüm rol oynayır. Süd vəzi xərçənginin müalicəsində cərrahi müdaxilə əsas müalicə üsullarından biri hesab olunur. Əməliyyatın növü isə şişin ölçüsü, yerləşməsi, xəstəliyin mərhələsi və pasiyentin ümumi sağlamlıq vəziyyəti nəzərə alınaraq müəyyən edilir.
Bu yazıda süd vəzi xərçənginin cərrahi müalicəsi, əməliyyat növləri və müalicə prosesində nəzərə alınmalı əsas məqamlar haqqında məlumat verəcəyik.
Süd vəzi xərçəngində cərrahiyyə nə zaman tətbiq olunur?
Süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulduqda müalicə fərdi şəkildə planlaşdırılır. Bəzi hallarda ilk mərhələdə əməliyyat aparılır, bəzi xəstələrdə isə əməliyyatdan əvvəl şişin ölçüsünü azaltmaq məqsədilə dərman müalicəsi tətbiq oluna bilər.
Cərrahi müalicənin əsas məqsədi xərçəng hüceyrələrindən ibarət şiş toxumasının çıxarılması və xəstəliyin yayılmasının qarşısının alınmasına kömək etməkdir.
Əməliyyat qərarı verilərkən əsasən aşağıdakı amillər qiymətləndirilir:
-
- Şişin ölçüsü və yerləşməsi
-
- Xərçəngin mərhələsi
-
- Limfa düyünlərinin vəziyyəti
-
- Şişin bioloji xüsusiyyətləri
-
- Pasiyentin yaşı və ümumi sağlamlıq vəziyyəti
-
- Digər müalicə üsullarına ehtiyac
Süd vəzi xərçəngi əməliyyatlarının əsas növləri
Süd vəzi xərçənginin cərrahi müalicəsi bütün pasiyentlər üçün eyni olmur. Müasir cərrahiyyədə mümkün olduğu hallarda süd vəzinin qorunmasına üstünlük verilə bilər.
Süd vəzisini qoruyucu əməliyyat
Bu əməliyyat zamanı şiş və onun ətrafındakı müəyyən sağlam toxuma sahəsi çıxarılır, süd vəzisinin qalan hissəsi isə qorunur. Süd vəzisini qoruyucu əməliyyat xüsusilə erkən mərhələdə aşkarlanan və uyğun ölçüdə olan şişlərdə mümkün ola bilər.
Belə əməliyyatdan sonra bəzi pasiyentlərə əlavə şüa terapiyası tövsiyə edilə bilər. Müalicə planı onkoloq, cərrah və digər mütəxəssislərin birgə qiymətləndirməsi əsasında hazırlanır.
Mastektomiya
Mastektomiya süd vəzinin tam və ya müəyyən hallarda geniş şəkildə çıxarılmasını nəzərdə tutur. Şişin ölçüsü, süd vəzisində yerləşməsi, xəstəliyin xüsusiyyətləri və digər klinik göstəricilər nəzərə alınaraq mastektomiyanın uyğun olub-olmaması müəyyən edilir.
Bəzi hallarda süd vəzi xərçəngi əməliyyatı zamanı gələcəkdə rekonstruktiv əməliyyat imkanları da nəzərə alınır.
Limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsi
Süd vəzi xərçəngi zamanı cərrahi müalicənin vacib hissələrindən biri də qoltuqaltı limfa düyünlərinin qiymətləndirilməsidir.
Bəzi pasiyentlərdə sentinel limfa düyününün biopsiyası həyata keçirilə bilər. Bu üsul xərçəng hüceyrələrinin limfa sisteminə yayılıb-yayılmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Əgər limfa düyünlərində metastaz ehtimalı və ya təsdiqlənmiş yayılma varsa, cərrahiyyənin həcmi fərqli ola bilər. Buna görə əməliyyatın növü hər pasiyent üçün fərdi şəkildə seçilməlidir.
Süd vəzi xərçəngi əməliyyatına hazırlıq
Əməliyyatdan əvvəl pasiyentin müayinələri tamamlanır və xəstəliyin yayılma dərəcəsi qiymətləndirilir. Biopsiyanın nəticələri, görüntüləmə müayinələri və digər analizlər müalicə planının hazırlanmasında mühüm rol oynayır.
Pasiyentin qəbul etdiyi dərmanlar, yanaşı xəstəliklər və əvvəlki əməliyyatlar barədə həkimə məlumat verməsi də vacibdir.
Əməliyyatdan əvvəl həkim pasiyentə planlaşdırılan müdaxilənin mahiyyəti, mümkün risklər, sağalma müddəti və əməliyyatdan sonrakı dövr haqqında ətraflı məlumat verir.
Əməliyyatdan sonra bərpa prosesi
Süd vəzi xərçəngi əməliyyatından sonra bərpa müddəti əməliyyatın növündən və pasiyentin fərdi xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Əməliyyatdan sonrakı dövrdə yara nahiyəsinə qulluq, fiziki aktivliyin tədricən artırılması və həkimin tövsiyələrinə riayət etmək vacibdir.
Bəzi xəstələrdə qol və çiyin nahiyəsində hərəkət məhdudluğu və ya limfa ödemi kimi problemlər yarana bilər. Bu səbəbdən həkimin tövsiyə etdiyi reabilitasiya tədbirlərinə vaxtında başlamaq mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Əməliyyatdan sonrakı müalicə isə yalnız cərrahiyyə ilə məhdudlaşmaya bilər. Xəstəliyin xüsusiyyətlərindən asılı olaraq kimyaterapiya, hormonoterapiya, hədəfli müalicə və ya radioterapiya kimi əlavə müalicə üsullarına ehtiyac yarana bilər.
Süd vəzi xərçəngində erkən diaqnoz niyə vacibdir?
Süd vəzi xərçənginin erkən mərhələdə aşkarlanması müalicə seçimlərinin daha geniş olmasına imkan verə bilər. Süd vəzisində yeni yaranmış kütlə, dəridə dəyişiklik, məmə başında içəriyə çəkilmə, qeyri-adi ifrazat və ya digər dəyişikliklər müşahidə edildikdə həkim müayinəsi gecikdirilməməlidir.
Unutmaq olmaz ki, süd vəzisində aşkarlanan hər bir dəyişiklik xərçəng demək deyil. Lakin səbəbin dəqiq müəyyənləşdirilməsi üçün mütəxəssis müayinəsi vacibdir.
Süd vəzi xərçənginin cərrahiyyəsi üzrə mütəxəssis seçərkən nələrə diqqət etmək lazımdır?
Süd vəzi xərçənginin cərrahi müalicəsi ciddi qərar tələb edir. Cərrah seçərkən həkimin təcrübəsi, xəstəliyin cərrahi müalicəsi üzrə ixtisaslaşması və pasiyentə fərdi yanaşması mühüm amillərdəndir.
Ümumi cərrah Nihad Nəzərzadə süd vəzi xəstəliklərinin cərrahi qiymətləndirilməsi və müalicəsi istiqamətində pasiyentlərin müraciət edə biləcəyi mütəxəssislərdən biridir. Süd vəzi xərçəngi şübhəsi və ya diaqnozu olan pasiyent üçün ilk növbədə xəstəliyin mərhələsinin və fərdi xüsusiyyətlərin düzgün qiymətləndirilməsi, bundan sonra isə uyğun müalicə strategiyasının müəyyənləşdirilməsi vacibdir.
